برای نوجوانان امروزی که وقت فراغتشان را بین وبگردی و تماشای جدیدترین فیلمهای روز در شبکه های ماهواره ای می گذرانند، دشوار است تصور کنند که بخش اعظم شخصیتهای کارتونی که رویاهای کودکان دهه شصت و اوایل هفتاد را شکل می دادند، همگی از خط تولید یک شرکت ژاپنی بیرون آمده بودند.

در دوران تحریم اقتصادی، جنگ و غرب ستیزی، شرکت ژاپنی نیپون فرصت یافته بود تا با محصولات ارزانترش، بازار برنامه های کودکان را در تلویزیون ایران به انحصار خود در آورد. کودکان ایرانی، داستانهای مشهور غربی همچون تام سایر، هکلبری فین، دور دنیا در هشتاد روز، بابا لنگ دراز و حتی افسانه ایرانی «سندباد بحری» را هم به روایت نسخه های ژاپنی نیپون می دیدند.

در کنار آنها، شماری از کارتونهای غربی هم (که بازمانده از دوران پیش از انقلاب یا نخستین سالهای پس از آن بودند و بسیاری از آنها گرایش آموزشی داشتند) به سهم یک ساعته کودکان از  تلویزیونی راه می یافتند که آکنده از اخبار و اعلامیه های جنگ بود.

این جیره رویاهای ارزان قیمت، روزی دو نوبت عرضه می شد؛ صبحها برای دانش آموزانی که بعدازظهر به مدرسه می رفتند و تکرارش در بعدازظهر برای کسانی که صبح، سر صف و کلاس بوده اند.

ابراهیم ایوبی، که حالا حقوقدان و وکیل دادگستری است به یاد می آورد که گاهی هفته ها که «صبحی» بود، برای آنکه زودتر قسمت تازه کارتون محبوبش را ببیند، خود را به مریضی می زد و به مدرسه نمی رفت تا خانه بماند و پای تلویزیون بنشیند.

با گذشت نزدیک به دو دهه، نویسندگان مجله زیگ زاگ، همزمان با روز جهانی کودک و تلویزیون، کارتونهای محبوب دوران کودکی خود را برگزیده اند:

خانواده ی دکتر ارنست
نام اصلی: فلون در جزیره شگفت انگیز، بر اساس: خانواده سوئیسی رابینسون (یوهان داوید ویس -1812)، محصول: نیپون (ژاپن)- 1981، 50 قسمت 26 دقیقه ای

در این نسخه کارتونی، فلون دختر 10 ساله و پرجنب و جوش خانواده، محور داستان است. پدر او، دکتر ارنست نامه ای از دوست انگلیسی خود دریافت می کند که حالا در استرالیا اقامت دارد و از دکتر ارنست هم می خواهد تا به او بپیوندد زیرا در این سرزمین مهاجران، به شدت به پزشک نیاز است. اعضای خانواده، تصمیم می گیرند تا خانه قدیمی خود در برن را ترک کنند و راهی سفر دریایی به سوی استرالیا شوند اما سرانجام سرنوشت آنها را به صورت کشتی شکستگانی به ساحل این جزیره می رساند. خانواده دکتر ارنست تلاش می کنند تا خود را با وضعیت تازه تطبیق دهند و با استفاده از منابع غنی موجود در جزیره و بقایای کشتی شکسته، زندگی را از نو سروسامان دهند. در این میان، سازندگان کارتون قصد داشته اند تا با روایت ماجراهای فلون کنجکاو و پرشور، بر اهمیت نقش خانواده و لذت زندگی در میان طبیعت بکر تاکید کنند..

پلنگ صورتی
خالق: فریتز فره لنگ، محصول: دو پاتی-فره لنگ و یونایتد آرتیستز (آمریکا) - 1963 تا حال حاضر، 124 قسمت رنگی، قالب کلاسیک: قطعه های شش دقیقه ای

شخصیت کارتونی پلنگ صورتی، ابتدا برای تیتراژ آغازین و پایانی فیلمی به همین نام (ساخته بلیک ادواردز) طراحی شد. اما محبوبیتش چنان بالا گرفت که در تیتراژ همه فیلمهای بعدی مجموعه پلنگ صورتی (به جز «تیری در تاریکی») حضور یافت و مجموعه ای از فیلمهای کوتاه کارتونی بر محور همین شخصیت ساخته شد. تم به یاد ماندنی موسیقی فیلم پلنگ صورتی که ساخته هنری مانچینی است، این فیلمهای کوتاه کارتونی را نیز همراهی می کنند. کارتونهای پلنگ صورتی با مایه های سوررئال و انتزاعی داستانش و حرکات پانتومیم وار شخصیت اصلی، تاثیر چشمگیر بر تحول و پیشرفت آثار انیمیشن داشته و علاوه بر محبوبیت عام، مورد توجه و تحسین منتقدان هم قرار گرفته است. در این فیلمهای کوتاه، علاوه بر شخصیت اصلی، شخصیتهای فرعی به یادماندنی و مشهوری همچون بازرس، مورچه و مورچه خوار حضور می یابند.

بامزی، قوی ترین و مهربان ترین خرس دنیا
خالق: رون آندریاسون، محصول: سوئد - 1966 تاکنون، چندین قسمت سیاه و سفید در دهه شصت و  هفت قسمت رنگی در اوایل دهه هفتاد میلادی

بامزی، خرس قهوه ای مهربانی است که با خوردن کوزه ای از عسل  که مادربزرگش برای او تهیه می کند، قدرت می گیرد. دوستان نزدیک بامزی، لیلی اسکات، یک خرگوش سفید ترسو و اسکالمان (در انگلیسی: پرفسور شل بک، در فارسی: شلمان) لاک پشت نابغه و مخترع هستند. داستان بامزی در طول چهار دهه دنبال شده و بسط یافته است تا جایی که امروز بامزی، چهار فرزند و لیلی اسکات یک فرزند دارد. شخصیت بامزی ابتدا در سال 1966 با مجموعه ای از فیلمهای کوتاه تلویزیونی معرفی شد و همزمان به صورت کمیک استریپ هفتگی در روزنامه به چاپ رسید. اما از سال 1973 شخصیت بامزی که به سرعت به شهرت و محبوبیت رسیده بود، دارای مجله اختصاصی خود شد. مجله مصور بامزی، اهداف آموزشی دارد و در صفحات ویژه «مدرسه»، شخصیتهای داستانی به خوانندگان درباره حیوانات، فرهنگهای بیگانه، جهان و سایر موضوعات آموزش می دهند. بامزی و دوستانش، اصول اخلاقی خود را دارند و به شدت علیه نژادپرستی، زورگویی و خشونت موضع می گیرند.

 بابا لنگ دراز
براساس کتابی به همین نام

شخصیت اصلی داستان، جروشا «جودی» آبوت دختر سرزنده و باهوشی است که در یک پرورشگاه بزرگ می شود اما با پشتیبانی مالی حامی ناشناس خود می تواند به مدرسه خصوصی راه یابد. جودی که حامی خود را نمی شناسد و فقط در یک نگاه از پشت سر دیده است، او را «بابا لنگ دراز» می نامد و اغلب درباره زندگی و فعالیتهایش به او نامه می نویسد (رمان در قالب همین نامه ها روایت می شود). جودی در مدرسه به سختی تلاش می کند تا فاصله فرهنگی خود با جامعه پیرامونش را که ناشی از بزرگ شدن در انزوای پرورشگاه است، جبران کند. در پایان، «بابا لنگ دراز» خود را معرفی می کند.

همینه;
نام اصلی: پت و مت ( پیش از آن: و همینه!)، خالق: لوبومیر بنش، ولادیمیر ژیرانک، محصول چکسلواکی -1976 تا 2005، 78 قسمت رنگی 

شخصیتهای اصلی این مجموعه عروسکی، دو کارگر و تعمیرکار دست و پا چلفتی هستند که در هر قسمت می خواهند مشکلی را حل کنند اما هرچه تلاش می کنند، مشکل پیچیده تر می شود و مشکلات جانبی بیشتری پدید می آید. در آخر، با احمقانه ترین و پردردسرترین شیوه به راه حلی دست می یابند که از آن «رضایت» دارند. دو شخصیت عروسکی ابتدا در فیلم کوتاهی به نام «متفکران» حضور یافتند و سپس مجموعه تلویزیونی مستقلی بر اساس این شخصیتها با عنوان «و همینه!» ساخته شد. در این زمان بود که شکل و ظاهر آنها به صورت کنونی طراحی شد. عاقبت در سال 1989 این شخصیتها دارای نامهای پت و مت شدند و مجموعه تلویزیونی آنها هم به همین اسم نامیده شد. 

تام و جری
خالقان: ویلیام هانا، جوزف باربرا، محصول: مترو گلدوین مایر و کمپانی های دیگر - از 1940 تا حال حاضر

این موش و گربه، بازیگران یکی از ستایش شده ترین و محبوبترین کارتونهای هالیوود هستند. داستان درگیری های تام و جری که هر بار در قالب یک فیلم کوتاه کارتونی با موضوعی مستقل روایت می شود، بیش از شش دهه است که تماشاگران تلویزیون و سینما را سرگرم می کند. شخصیتهای تام و جری علاوه بر کارتونهای تلویزیونی به فیلمهای سینمایی، بازی های کامپیوتری و کتابهای مصور هم راه یافته است. گذشته از این، در بسیاری از آثار سینمایی و ادبی دیگر هم ارجاعات و اشاراتی به این مجموعه کارتونی شده است. به طور خاص، عبارت «تام و جری» کنایه ای از دشمنی بی دلیل، بی هدف و پایان ناپذیر شده است، چنان که مضمون اصلی مجموعه، «دعوای موش و گربه» هم از قدیم به چنین معنایی به کار می رفت. پس از خالقان اصلی مجموعه، جین دایچ، کارتونیست آمریکایی مقیم پراگ و چاک جونز، کارگردان آمریکایی که با لونی تونز و شخصیتهایی چون باگز بانی، دافی داک و رودرانر و کایوت شهرت دارد، قسمتهایی از تام و جری را در دهه شصت ساخته اند.

تنسی تاکسیدو و چاملی
نام اصلی: تنسی تاکسیدو و داستانهایش. محصول: توتال تلویژن برای تلویزیون سی بی اس (آمریکا) - از 1963 تا 1966

داستان این مجموعه کارتونی محبوب که در کنار سرگرمی اهداف آموزشی هم دارد، بر محور یک پنگوئن به نام تنسی تاکسیدو و دوستش چاملی که یک شیرماهی است شکل می گیرد. این دو دوست در باغ وحشی زیر نظر یک نگهبان تندمزاج به نام استنلی لوینگستون زندگی می کنند. آنها اغلب از این باغ وحش فرار می کنند و در دنیای بیرون به دردسر می افتند. وقتی از حل مشکل و دردسر خود عاجز می شوند به سراغ دوستشان، آقای ووپی که استاد دانشگاه است می روند. آقای ووپی در هر زمینه ای اطلاعات وسیعی دارد که با کمال میل در اختیار دوستانش می گذارد و با کمک یک تخته سیاه سه بعدی که از کمد درهم و برهمش بیرون می کشد، توضیح می دهد. تنسی تاکسیدو و چاملی، سپس تلاش می کنند تا اطلاعات تازه خود را برای حل مشکلی که به آن دچار شده اند به کار ببرند اما نهایتا به دردسر بزرگتری با استنلی، نگهبان باغ وحش دچار می شوند. بازیگری که در این مجموعه به جای تنسی تاکسیدو حرف زده است، بیست سال بعد در نقش بازرس گجت گویندگی می کند.

مهاجران
نام اصلی: رنگین کمان جنوبی، محصول نیپون، ژاپن - 1982، 50 قسمت 26 دقیقه ای

در حافظه کسانی که از کودکی خود سالهای بیشتری فاصله گرفته اند، قصه های این مجموعه و حتی گاهی هویتش با «خانواده دکتر ارنست» اشتباه می شود. اینجا هم بار دیگر با داستان سفر یک خانواده اروپایی به قلب طبیعت بکر استرالیا روبرو هستیم: اما خانواده لوسی، برخلاف خانواده «سوئیسی» دکتر ارنست، از انگلستان به استرالیا مهاجرت می کنند تا یک مزرعه بزرگ را اداره کنند. آغاز زندگی تازه با ناامیدی و ناکامی تمام همراه است. روزهای دردناک نومیدی شان تا زمانی که سرانجام زمین مزرعه شان را صاحب می شوند ادامه دارد. با وجود این، لوسی و خواهرانش از تجربه های متنوع و تازه خود، از جمله کشف حیوانات عجیب و غریب و آشنایی با بومیان و دیدار با آدمهای جدید لذت می برند.

بارباپاپا
براساس مجموعه کتابی به همین نام نوشته آنت تیسون و تالوس تیلور، محصول: فرانسه 1975، 40 قسمت پنج دقیقه ای

مجموعه کتابهای مصوری که نخستین بار در دهه هفتاد به زبان فرانسه انتشار یافت و سپس به دهها زبان دیگر ترجمه شد، نام «بارباپاپا» را به دو معنا به کار می برد؛ هم نام شخصیت اصلی کتاب است و هم «نوع» یا «گونه» موجوداتی که این شخصیت به آن تعلق دارد. کلمه بارباپاپا به قرینه از واژه فرانسوی barbe à papa ساخته شده که به معنای پشمک است. بارباپاپا خود یک موجود صورتی رنگ است که در حالت عادی شکلی شبیه گلابی دارد اما می تواند به هر شکلی درآید. او در میان زندگی آدمها بر خورده و سعی می کند که خود را با این سبک زندگی تطبیق دهد. او پس از ماجراهای شگفت انگیز فراوان، با زنی هم‌نوع خود به نام بارباماما آشنا می شود که سیاه رنگ است. آنها هفت بچه (باربابیبی) به دنیا می آورند که هریک به رنگی هستند: باربازو (زرد، پسر، عاشق حیوانات)، باربالالا (سبز، دختر، عاشق موسیقی)، باربالیب (نارنجی، دختر، عاشق کتاب)، باربابو (سیاه و پشمالو، پسر، عاشق هنر)، باربابل (ارغوانی، دختر، عاشق زیبایی)، باربابرایت (آبی، پسر، عاشق علوم)، باربابراوو (قرمز، پسر، عاشق قدرت و پهلوانی).

حنا، دختری در مزرعه
نام اصلی: کاتری، دختر گاوچران، محصول نیپون (ژاپن) - 1984، 49 قسمت 26 دقیقه ای

یکی دیگر از محصولات شرکت نیپون که در غیاب تولیدات پرطرفدار (و گران قیمت تر) بین المللی به بازار ایران راه پیدا کرد و در میان تماشاگران خردسال آن دوران محبوب شد. داستان فرزندی که به دنبال مادرش می گردد، مضمون آشنای سریالهای ژاپنی آن دوران، از جمله هاچ زنبور عسل، در اینجا هم تکرار می شود؛ کاتری (حنا) با پدربزرگ و مادربزرگش در مزرعه ای در فنلاند زندگی می کند و منتظر است مادرش که برای کار به آلمان رفته بازگردد. اما جنگ جهانی آغاز می شود و کاتری (حنا) با وقایع ناگوار بسیاری روبرو می شود از جمله قادر به برقراری ارتباط با مادرش نیست. اما او این دشواری ها را با سخت کوشی و اراده قوی تحمل می کند و همواره از محبت و علاقه اطرافیانش برخوردار است.

بنر;
نام اصلی: بنر تیل، داستان سنجاب خاکستری، بر اساس داستانهایی از ارنست تامپسون ستون، محصول: نیپون (ژاپن) - 1979، 26 قسمت 26 دقیقه ای

باز هم ماجرای جدایی از مادر (نامادری) در یکی از محصولات نیپون که داستان آن این بار، همچون مجموعه دیگری از ساخته های همین شرکت (دهکده حیوانات با نام اصلی میشا) در میان حیوانات می گذرد.  سنجابی کوچک اندکی پس از به دنیا آمدن به مزرعه ای می آید و از بخت بد به دست انسانی گرفتار می شود که قصد دارد او را به گربه دست آموزش بدهد تا بخورد. اما دل گربه به حال سنجاب کوچک می سوزد، او را به فرزندی قبول می کند و نام بنر بر او می گذارد. بنر و مادر گربه اش با شادمانی در مزرعه زندگی می کنند اما خوشبختی انها طولی نمی کشد؛ مزرعه آتش می گیرد، بنر از مادرش جدا می شود و ناچار به جنگل فرار می کند؛ جایی که با حیوانات جنگلی روبرو می شود و ماجراها و دشواری های مختلفی را تجربه می کند.

پسر شجاع
نام اصلی: ماجراهای دون چاک، محصول KNACK (ژاپن)- 1975، 26 قسمت نیم ساعته، دنباله: داستانهای تازه دون چاک، 1976، 73 قسمت

در رقابت میان نیپون و توئی، دو تولیدکننده بزرگ انیمیشن در ژاپن، KNACK جزو شرکتهای ناکامی است که هرگز نتوانسته چنان موفقیتی را به دست آورد و صرفا به تولید محصولات تقلیدی و ارزانتر که بیشتر بازار صادراتی دارند دلخوش بوده است. این شرکت همچنین در تولید کارتونهای پورنوگرافیک هم دست داشته است. با وجود این، یکی از محصولات آن، «ماجراهای دون چاک» و دنباله اش توانست جایگاهی میان کودکان ژاپنی پیدا کند و به محبوبیت برسد. این کارتون در میان بچه های ایرانی هم به شهرتی (شاید بیش از ژاپن) رسید؛ تقریبا همه بچه هایی که در دهه شصت و اوایل دهه هفتاد تماشاگر برنامه کودک بوده اند، «پسر شجاع» را به یاد می آورند. این مجموعه، ماجراهای یک سگ آبی جوان و شجاع به نام چاک (پسر شجاع) را بازگو می کرد که لباس سرهمی آبی می پوشید. وقتی چاک و دوستان کوچکش به دردسر می افتادند، او معمولا به سراغ پدرش می آمد تا کمک بگیرد. تمام شخصیتهای اصلی این مجموعه در فارسی با نامهای کلی خوانده می شدند، از جمله: پسر شجاع، خانم کوچولو، خرس مهربون، شیپورچی، خرس قهوه ای و ... پدر پسر شجاع!

رامکال
نام اصلی: راسکال، محصول نیپون (ژاپن)- 1977، 52 قسمت 26 دقیقه ای

این بار  حیوانات و انسانها کنار هم در یکی از محصولات نیپون نقش آفرینی می کنند، گرچه این همزیستی پایدار نیست؛ استرلینگ نورث، پسر خوش قلبی است که حیوانات را خیلی دوست دارد. او یک روز یک بچه راکون را در جنگل پیدا می کند. استرلینگ راکون را راسکال (رامکال) می نامد و به خانه می برد. از این به بعد، رامکال همراه همیشگی استرلینگ می شود. همه چیز به خوبی پیش می رود تا آنکه یک روز ذرت شیرین زیر زبان رامکال مزه می کند و او شبانه به مزرعه ذرت همسایه یورش می برد. استرلینگ درک می کند که همزیستی انسان با حیوانات وحشی واقعا دشوار است. داستان زمانی که باد و بوران سنگین، گله دامهای پدر استرلینگ را به کلی تلف می کند، تلختر می شود. استرلینگ باید به دبیرستانی در میلواکی برود. رامکال حالا بزرگ شده است و استرلینگ تصمیم می گیرد او را به محیط طبیعی اش در میان درختان جنگل باز گرداند. او رامکال را به کنار دریاچه می برد و رها می کند تا به میان درختان برود. خود او هم روز بعد شهرش را با قطار ترک می کند و به سوی میلواکی می رود.

دختری به نام نل
نام اصلی: سرگردانی های دختری به نام نل، بر اساس رمان The Old Curiosity Shop

یک نسخه ژاپنی دیگر از رمانهای غربی که باز هم مضمون جستجوی مادر را دارد. این بار نل ترنت در بریتانیای عهد دیکنز به همراه پدربزرگش به دنبال مادرش می رود. اما همراهی این پدربزرگ که در داستان دیکنز از ناچاری و فشار مالی به قمار رو آورده است، نمی تواند کمکی به جستجوی نل بکند. برادر نل که بیشتر با موهای بلندی به یاد آورده می شود که صورتش را می پوشاند، هم از شخصیتهای مجموعه کارتونی بود. سازندگان مجموعه قصد داشته اند با آفریدن موقعیتهایی، علاوه بر ماجراجویی و درام، عنصر کمدی را هم به داستان بیفزایند اما وحشت و بدبختی نل و تصویر سیاه بریتانیای قرن نوزدهم (که از آثار دیکنز برگرفته شده) فضای کارتون را تیره تر می کند. شاید به دلیل همین تیرگی، یکی از اعضای مجله زیگ زاگ در پاسخ به نظرخواهی محبوبترین کارتونها، نه تنها «دختری به نام نل» را در فهرست کارتونهای محبوب خود نیاورد بلکه آن را در شمار مجموعه هایی که از آن نفرت داشت ذکر کرد. با این حال، نل و پدربزرگ و جعبه موسیقی شان به اندازه کافی رای آوردند تا در لیست محبوبترینها جای بگیرند!!

و دیگران
وقتی خاطرات کودکی را مرور می کنیم، نامهای بسیاری هستند که در یاد و حافظه ما جای باز کرده اند و هنوز به فهرست محبوبترین هایمان راه می یابند. برای اعضای مجله زیگ زاگ، این نامها به یادماندنی تر بوده اند:

آنت، قصه های کوهستان آلپ (نیپون - ژاپن، 1983)، واتو واتو، پرنده اعجاب انگیز (فرانسه، 1979- 1980)، فوتبالیست ها (نام اصلی: کاپیتان سوباسا - توئی - ژاپن، 1983 تا 1986)، ماجراهای گالیور (هانا و باربرا - آمریکا، 1968)، سرندیپیتی، جزیره ناشناخته (نام اصلی: ماجراهای سرندیپیتی: دوستان روی جزیره پیور - فوجی - ژاپن، 1983)، پت پستچی (بی بی سی - بریتانیا، 1981)، پروفسور بالتازار (یوگوسلاوی، 1967 - 1971)، چوبین (نام اصلی: چوبین، کودک ستاره - تاتسونکو - ژاپن، 1974)، یوگی و دوستان (نام اصلی: دارودسته یوگی - هانا و باربرا، 1973)، باخانمان (نام اصلی: داستان پرین، نیپون - ژاپن، 1978)، سندباد بحری (نیپون - ژاپن، 1975)، بل و سباستین (ژاپن، 1981)، ماجراهای پینوکیو (نیپون، 1976)، مزرعه سبزیجات (نام اصلی: گیاهان - بی بی سی - بریتانیا، 1968)، رابین هود (والت دیزنی - آمریکا، 1973)، بچه های مدرسه والت (نام اصلی: Cuore، نیپون، 1981)، گوریل انگوری (هانا و باربرا - آمریکا، 1975)، پاپای (پارامونت کارتون - آمریکا، 1960 - 1962)، لوک خوش شانس (هانا و باربرا و موریس - آمریکا و بلژیک، 1983 تا 1991)، سایمون در سرزمین نقاشی های گچی (فیلم فیر - بریتانیا - 1976)، دهکده حیوانات (نام اصلی: میشا - محصول نیپون، 1979) و ...

همچنین تولیدات ایرانی: شهر موشها، مدرسه موشها، هادی و هدا، خونه مادربزرگه و علی کوچولو.